SGRH 3 Bastion Grolman

 

26 grudnia 1918r mimo trudności ze strony Niemców do Poznania dotarł entuzjastycznie witany na dworcu kolejowym Ignacy Paderewski. Przemówienie wygłoszone z okien hotelu Bazar , spowodowało wielkie manifestacje patriotyczne. Ulice i place Poznania zaroiły się biało-czerwonymi flagami, słychać było patriotyczne pieśni w mieście zapanowała atmosfera podniecenia.

27 grudnia 1918 pod Bazarem ma miejsce pochód dzieci polskich, gromadzą się tłumy manifestując na cześć odradzającego się państwa. Dochodzi też do kontrmanifestacji ludności niemieckiej, (stanowiącej 40% mieszkańców Poznania). Po południu z okolic ogrodu zoologicznego rusza pochód, w którym wraz z cywilami niemieckimi manifestują wychodzący z koszar żołnierze pruscy. Kierując się w stronę Bazaru pochód zrywa flagi polskie i koalicyjne. W odpowiedzi Polacy koncentrują przed Bazarem oddziały Straży Ludowej oraz Służby Straży i Bezpieczeństwa. Pod wieczór tłumy spotkały się przy ul. Ratajczaka, w okolicach ówczesnego Prezydium policji. Pierwsze strzały padły w tym rejonie, dochodzi do szturmu na budynek prezydium policji, pierwszym zabitym Polakiem był Franciszek Ratajczak. Opanowano Dworzec Główny w Poznaniu, Pocztę Główną i kilku redut w pierścieniu fortyfikacji miejskich. Powstanie ogarnęło tereny poza Poznaniem wyswobodziły się Szamotuły, Pniewy, Opalenica, Buk, Środa Wielkopolska, Września,Trzemeszno, bez rozlewu krwi opanowano Gniezno.

 

28 grudnia w Poznaniu Polacy podstępem, bez walki opanowali Cytadelę, zajęto też arsenał przy ul. Wielkie Garbary (obecnie Garbary). Tego dnia skauci Poznańscy zdobyli fort Grolman.

III Bastion Grolman wchodzący w skład wewnętrznego pierścienia twierdzy poligonalnej Festung Posen- 28 XII 1918 roku 200-osobowa niemiecka załoga z  20-go pułku artylerii lekkiej skapitulowała przed poznańskimi skautami pod dowództwem Wierzejewskiego.Skauci rozbroili wartownię i dostali się do środka.  Zaskoczona 200-osobowa załoga poddała się bez walki. Żołnierzy rozbrojono i nakazano wymarsz do rodzinnych domów, dając czas na spakowanie bagażu osobistego. Podczas akcji zdobyto 4 działa polowe, 20 karabinów maszynowych, pokaźną liczbę karabinów ręcznych, amunicję oraz kasę wojskową, w której znajdowało się 22 tysiące marek. Demobilizacja niemieckiej załogi przebiegła tak sprawnie, że po pół godzinie w forcie pozostali sami Polacy

Opanowane też zostały koszary na Jeżycach i artylerii na ul. Solnej, oraz plac ćwiczeń na Biedrusku. W mieście panuje stan wyjątkowy.  Komisariat NRL mianował adwokata,  podporucznika artylerii Jana Maciaszka komendantem miasta aby w porozumieniu z kpt. Anderschem, niemieckim komendantem przywrócił spokój w mieście. Zadanie to okazało się ponad jego możliwości. Tego samego dnia przebywający   na urlopie w  Poznaniu oficer Sztabu Generalnego WP kpt. Stanisław Taczak został mianowany dowódcą  głównym powstania i awansowany do  stopnia majora. Taczak  zorganizował sztab i usiłował podporządkować sobie luźne oddziały powstańcze. W rejonie Kalisza,Pyzdr  Jarocina iSłupcy, doszło do współpracy z POW  w Królestwie. W Jarocinie zastosowano ten sam model postępowania co w Poznaniu. Polacy z tajnej organizacji ?Jedność? utworzyli własne kompanie, rozbroili prusaków i opanowali miasto. Rozlewu nie można już było powstrzymać.

29grudnia w Poznaniu powstańcy opanowują między innymi koszary saperów na Wildzie. Zdobyto Kórnik, Grodzisk Wielkopolski, Kłecko, Wielichowo, Gostyń.

30 grudnia powstańcy wyparli z koszar 6 pułk grenadierów. który po rozmowach opuszcza z bronią miasto. Podjęto kolejną nieudaną próbę rozmów pokojowych, Niemcy jednak nie chcieli wziąć odpowiedzialności za wywołanie rozruchów z 27 grudnia. Wyzwolono Wronki, Wągrowiec, Gołańcz. Pod Zdziechową odparto  niemieckie natarcie na Gniezno. W Pile konferują delegaci  powiatów wieluńskiego, czarnkowskiego, chodzieskiego i wyrzyskiego w sprawie przystąpienia do powstania. Minister Ernst i podsekretarz stanu Goehre po konferencji z Radą Robotników i Żołnierzy oraz Komisariatem Naczelnej Rady Ludowej uznają polską władzę w Poznaniu.

31 grudnia trwają dalsze rozmowy z Niemcami, w wyniku których uwolniono zatrzymanych generałów niemieckich. W berlinie powołano do życia Związek Spartakusa. Wyswobodzono Kościan, Oborniki, Odolanów Rogoźno, Ostrów Wielkopolski. Z Gniezna rozpoczęła się ofensywa w kierunku Kujaw.

1 stycznia 1919 Paderewski opuszcza Poznań a minister Ernst udziela wywiadu w którym przyznaje że Polacy stworzyli fakty dokonane i trudno będzie walczyć z bronią w ręku. W Bydgoszczy tworzą się oddziały Grenzschutzu. W Gnieźnie prowadzone są rozmowy z bydgoską RRiŻ.

2 stycznia Wyzwolono Strzelno i czasowo zajęto Szubin i Wysoką skąd istnieje możliwość wyprowadzenia natarcia na Piłę. W Inowrocławiu prowadzone są rozmowy w sprawie rozejmu.

3 stycznia Powstańcy w Poznaniu zajęli koszary artylerii ciężkiej na Golęcinie. W Toruniu, Rawiczu, Pile powstają oddziały niemieckiej Straży Ludowej. W Lesznie, Rawiczu i Bojanowie Niemcy żądają pomocy oddziałów z Wrocławia i Głogowa. W Lwówku utworzono oddział powstańczy który wraz z oddziałami z Opalenicy i Grodziska Wielkopolskiego wyzwalał głównie niemiecki Nowy Tomyśl, co umożliwiło późniejsze natarcia w kierunku Trzciela i Wolsztyna. Wstrzymano ofensywę w kierunku Bydgoszczy. Komisariat NRL oficjalnie przyłaczył się do ruchu powstańczego. Głównodowodzący, major Taczak wydał rozkaz zabraniający podejmowania akcji powstańczej na Górnym Śląsku. Odcinek północno- wschodni frontu sięgał linii Murowana Goślina jezioro Powidzkie?Pobiedziska? Września Strzałkowe,  do linii kolejowej Poznań Wągrowiec. Na zachodzie w Grodzisku Wielkopolskim utworzono ośrodek dyspozycyjny do prowadzenia działań w kierunku od Czarnkowa do Wolsztyna.

4 stycznia oswobodzenie Ryczywołu, nieudana próba niemiecka odbicia Rakoniewic. Powstańcy tracą Mrończę. Komisariat NRL na urząd Naczelnego Prezesa Prowincji Poznańskiej i Prezesa Rejencji w Poznaniu powołał Wojciecha Trąmpczyńskiego.  Władze niemieckie wezwały do bojkotu nowo mianowanego urzędnika.

5 stycznia dowództwo powstania wydało pierwszy rozkaz dzienny. W ciągu kilku dni dokonano podziału obszaru wielkopolski na 9 okręgów wojskowych. powstanie wybucha w Wolsztynie. Opanowane już są między innymi Czarnków, Jutrosin, Kruszwica, Nakło, Miejska Górka, Rawicz, Strzelno. Do Sierakowa  przybył silny oddział wojska niemieckiego, który uprowadził ze stadniny ponad 100 rasowych koni (miały dużą wartość jako zwierzęta pociągowe). Mieszkańcy wezwali na pomoc powstańców z Szamotół i Pniew.

6 stycznia powstańcy opanowują ostatecznie lotnisko Ławica, wraz ze stacjonującymi tam samolotami. Generał Józef Dowbór-Muśnicki otrzymuje wezwanie od Naczelnej Rady Ludowej o objęcia dowództwa na powstaniem wielkopolskim. Muśnicki udał się najpierw do Warszawy, gdzie odbył rozmowę z Piłsudskim. Na pomorzu toczą się walki pod Czerskiem i Kościerzyną. Rozpoczyna się agitacja w Kwilczu, w wyniku której zawiązuje się tamtejsza drużyna powstańcza.

7 stycznia Niemcy odbijają Chodzież i Czarnków, nocna potyczka pod Wysoką.. Na obszarach niezajętych przez powstańców dochodzi do antypolskich wystąpień. Na terenach V korpusu tworzą się niemieckie oddziały ochotnicze.

8 stycznia Klęska powstańców pod Szubinem,utrata Żnina, zagrożenie Inowrocławia i Gniezna. Zwycięstwo powstańców pod Ślesinem i w rejonie Nakła. Wyzwolony zostaje Sieraków. Miasto zostało opanowane przez polskie oddziały, które ruszyły na zachód i wkrótce dotarły do linii Zatom Stary, Ławica Prusim. Rozpoczyna się ofensywa na zachód od Sierakowa w kierunku Zatomia starego, Kolna, Kamionnej, Miłostowa i Zębowa.  Powstaje czterokompanijny batalion lwówecki, (II batalion Grupy Zachodniej)  bodący  zaczątkiem późniejszego 16 pułku Ułanów Wielkopolskich

Komisariat NRL przejął władzę cywilną i wojskową nie określając jednak zasięgu terytorialnego. Mianował jednocześnie na wodza naczelnego powstania przybyłego w tym dniu do Poznania gen Józefa Dowbora ? Muśnickiego. Oficjalnie nadal dowodził powstaniem major Taczak.

Muśnicki sprowadził  kilkuset oficerów z byłego I Korpusu Polskiego w Polsce oraz awansował byłych podoficerów armii pruskiej, tworząc korpus oficerski samodzielnej Armii Wielkopolskiej.

Między 8 a10 stycznia Zaczął działać pion kwatermistrzowski wojsk powstańczych, obejmował intendenturę,  rachunkowość, zarząd wytwórni wojskowych i centralnych magazynów, służbę sanitarną i sądowniczą oraz inne. Odpowiednimi rozkazami powołano do życia oddziały żandarmerii (9.01.1919), samochodowe (10.01.1919), piechoty i karabinów maszynowych ( 11.01.1919), artylerii ( 12.01.1919) i łączności (15.01.1919). Oddziały samochodowe podlegały Dowództwu Oddziałów Telefonicznych w Poznaniu, natomiast piechoty, karabinów maszynowych i żandarmerii dowódcom okręgów wojskowych. Rozpoczęto przygotowania do regularnego poboru do wojsk powstańczych,, które miały zastąpić za młodych i za starych powstańców. Z uwagi na znaczny procent ludności niemieckiej  Taczak zwlekał z tym do momentu utrwalenia się władzy polskiej. Wydano pierwszy rozkaz dotyczący barw narodowych w postaci tasiemek  biało-czerwonych szerokości 1cm na kołnierzach oraz obowiązku wpinania orła z białego metalu o wymiarach 3,5x3,5 cm biało-czerwonego kotylionu na czapce. Od 1 do 15 stycznia  wydawano uzbrojenie z magazynów poznańskich, m inn. 20 000 karabinów, 218 karabinów maszynowych i 1,9 mln sztuk amunicji i 43 000 granatów ręcznych

9 stycznia Komisariat NRL oficjalnie ogłasza przejęcie władzy. Rozpoczęło się stopniowe spolszczenie administracji. Usunięci zostali najbardziej antypolscy urzędnicy. W powiatach niemieckie landraty, podporządkowano polskim starostom, którzy przejmują wszystkie ich uprawnienia. Polscy lotnicy dokonali nalotu na lotnisko we Frankfurcie nad Odrą. Polacy zostają wyparci z Nakła. Batalion lwówecki zajmuje linie Miłostowo ? Zębowo Nowy Tomyśl Łomnica atakując Miedzichowo. aby opanować linię kolejową Trzciel ? Międzychód oraz okolice Trzciela.

10 stycznia w życie weszły postanowienia traktatu Wersalskiego,  przyznające Rzeczypospolitej Polskiej cały powiat Międzychocki, który Niemcy zajmują jeszcze przez tydzień, do momentu przybycia polskich wojsk z komisją aliancką nadzorującą przejęcie miasta przez polaków. Na południu walki w okolicach Kąkolewa, Leszna i Rydzyny. Powstańcy zdobywają Sarnowę. Koncentracja wojsk w rejonie Gniezno ? Inowrocław do działań na Pałukach.

11 stycznia w Poznaniu zlikwidowano Radę Robotników i Żołnierzy. Zwycięska potyczka pod Osieczną, przegrana pod Zbąszyniem, utracono Sarnotę, zwycięstwo pod Szubinem, Zajęcie Łabiszyna, Złotnik i Żnina. Walki pod Chmielnikami w rejonie Bydgoszczy. Liczne starcia powstańców z oddziałami Grenzschutzu na terenie powiatu międzychodzkiego, m. inn. W Zatomiu Starym, Ławicy, i najbardziej wysuniętym na zachód punkcie oporu ? Kolnie, które tego dnia dwukrotnie przechodziło z rąk do rąk.

12 stycznia pluton Grenzschutzu wspierany przez artylerię wtargnął do Zatomia Starego jednak po brawurowej kontr-akcji powstańców został wyparty tracąc 8 rannych. Dalsze walki pod Lesznem.

13 stycznia Niemcy zdobywają Szubin, Powstańcy odpierają natarcie pod Kębłowem i Obrą.

14 stycznia Walki rozpoznawcze pod Szamocinem, zmienne walki o Słupię pod Rawiczem. Komisariat NRL zaapelował do Romana Dmowskiego o pomoc w zawarciu rozejmu z Niemcami.

15 stycznia nieudana próba odbicia Szamocina przez Powstańców, zwycięskie potyczki pod Gronowcem w rejonie Odolanowa i Ligotą  rejonie Ostrzeszowa. Komisariat NRL wydaje dekret o pożyczce wojennej..

16 stycznia Oficjalne objął funkcję dowódcy wojsk powstańczych Józef Dowbór? Muśnicki. w Warszawie do rządu Paderewskiego wchodzą Wielkopolanie, Józef Englich minister skarbu i Kazimierz Hącia- minister przemysłu i handlu. Został wydany pierwszy numer "Tygodnika Urzędowego Naczelnej Rady Ludowej". Do połowy stycznia powstańcy opanowali w zasadzie całą Wielkopolskę. Niemcy nie byli skorzy do walk. W Berlinie trwała rewolucja, żołnierze byli zdemoralizowani przegraną wojną. Niemiecki rząd zwodził Polaków w negocjacjach, próbując zyskać na czasie. Do połowy stycznia Niemcy nie mieli wystarczających sił w odwodzie, by walczyć w Wielkopolsce. Później sytuacja zaczęła się zmieniać. Zdemobilizowani po rozejmie z 11 listopada żołnierze chętnie zaciągali się na wschodzie, gdzie za walkę z powstańcami dostawali pieniądze. Niemcy zbliżali się do Poznania z trzech stron, od południa, zachodu i północy. Front ustabilizował się około 50-70 km od Poznania, ale sytuacja powstańców nie była dobra. Na pomoc Warszawy nie można było liczyć.

17 stycznia Komisariat powołuje pod broń roczniki 1897, 1898 i 1899. Dowbór- Muśnicki wygłasza odezwę do żołnierzy, co spowodowało zwiększenie dyscypliny w oddziałach i zmniejszenie ich jednolicie lokalnego charakteru.

18 stycznia ? Nocny atak Niemców na Sulmierzyce.

19 stycznia -  Wybory do Niemieckiego Zgromadzenia Narodowego bez udziału polaków. Walki w rejonie Ostrzeszowa. Głównodowodzący podał do wiadomości wojska, iż są  ?wszyscy powołani pod broń w byłej dzielnicy pruskiej ? a organem wykonawczym  jego rozporządzeń jest ?Sztab Naczelnego Dowództwa Polskich sił Zbrojnych iw byłej dzielnicy pruskiej i Szef Aprowizacji?.

20 stycznia -zakaz przekazywania pieniędzy do banków w Rzeszy leżących poza linią frontu. Walki pod Chmielnikami niedaleko Bydgoszczy.

21 stycznia NRL  ogłasza  rotę przysięgi  Armii Wielkopolskiej. Oficerowie i szeregowi którzy składali wcześniej przysięgę na wierność rządowi warszawskiemu podpisują tylko deklaracje. Na rotę przysięgi Wojsk Wielkopolskich do końca czerwca zaprzysięgano członków organizacji niejawnych na terenie całego zaboru. Do Paryża zostało przesłane sprostowanie fałszywych informacji rozpowszechnianych przez władze w Berlinie na temat stosowania przez powstańców terroru wobec ludności cywilnej z dowodami na takie zachowanie strony niemieckiej. Jednocześnie żądano przysłania misji alianckiej, wskazując na możliwość udziału Armii Wielkopolskiej w walkach z bolszewizmem. W prasie zagranicznej ukazały się liczne artykuły o sytuacji w Wielkopolsce. Wymiana not dyplomatycznych między Polską a Berlinem w sprawie zakładników.

22 stycznia Na  północy powstańcy utracili Potulice. Na froncie południowym ? zwycięska bitwa pod Robaczyskiem. Na  północy wzmożenie walk pod Brzozą i Antoniewem.  Joseph Noules został wyznaczony przez Radę Najwyższą Państw Koalicyjnych na szefa mającej przybyć do Polski misji.

23 stycznia powstańcy skutecznie bronili się w Miejskiej Górce. Walki na południe od Nakła i nad górną Notecią.

24 stycznia Walki w rejonie Wolsztyna, orz pod Obrą i Kłębowem.

25 stycznia zdobycie Babimostu i Kargowej, Nowe Kramsko tworząc przyczółek na lewym brzegu Obry. Wstrzymanie wszystkich połączeń pomiędzy Wielkopolską i Rzeszą. Ostatecznie zniesiono wszelkie pruskie  ograniczenia w kwestii języka polskiego w szkolnictwie.

26 stycznia żołnierze Armii Wielkopolskiej wraz z gen. Dowborem-Muśnickim złożyli uroczystą przysięgę na placu Wilhelmowskim, przemianowanym wówczas na plac Wolności w Poznaniu. Wybory do sejmu pruskiego bez udziału polaków.

Pod koniec stycznia Niemcy przystąpili do przygotowań w celu stłumienia powstania. Regularne oddziały armii niemieckiej i formacje ochotnicze koncentrowano w  Legnicy, Rawiczu, Głogowie, Sulechowie, Bydgoszczy, Pile, Międzyrzeczu  i wielu garnizonach na zapleczu.. Niemcy planowali dwa kierunki natarcia, z rejonu Bydgoszcz?Szubin i z rejonu Milicz?Rawicz rozcinając Wielkopolskę  na dwie części i niszcząc powoli armię.Rozpoznanie walką przeprowadzili na wszystkich odcinkach frontu.

28 stycznia niemiecka ofensywa w rejonie Bydgoszczy i Nakła. Bitwa pod Rynarzewem. Niemcy zajmują Szubin.

29 stycznia W trakcie ofensywy Niemcy zajmują Gromno, Kowalewko, Studzienki. Dochodzi do starć pod Torzeńcem na odcinku Ostrzeszowskim. Polacy stosują taktykę elastycznej obrony. Roman Dmowski na posiedzeniu Najwyższej Rady Państw Koalicyjnych przemówienie, w którym uzasadnia prawa Polski do ziem zaboru pruskiego, oskarżając jednocześnie Niemców o dwulicowość.

1 Luty Niemcy przekraczają Noteć i nacierają na Kcynię (k. Pomocniczy) i Szubin (k. Główny) oraz Rynarzewo. Walki ogarnęły odcinki łabiszyński, szubiński i kcyński frontu północnego. Niemcy mieli kilkukrotną przewagę w ludziach i wielokrotną   artylerii, używali też lotnictwa i pociągów pancernych.

2 luty ciężkie nie rozstrzygnięta walki na odcinku łabiszyńskim zatrzymanie ofensywy na odcinku szubińskim,  krwawe walki na odcinku kcyńskim, potyczka pod Radwankami w rejonie Chodzieży,

uderzenie Niemców i zajęcie Ciszkowa w rejonie  Czarnkowa,

3 luty załamanie się niemieckiej ofensywy na froncie północnym. Po polskim kontrataku Niemcy zostają wyparci za Noteć. Odbite zostaje Rynażewo, dochodzi do zwycięskiej bity pod Kcynią.  Fiasko niemieckiej ofensywy w rejonie Bydgoszczy. Niemcy zajmują Margolin. Polacy nocą zajmują Nowe Kramsko,  które tracą nazajutrz. Są to najdalej na zachód prowadzone działania.

4 luty Odbicie Szubina, Niemcy zajmują Chodzież. Toczą się  walki na froncie południowym. Polacy docierają do przedmieść Rawicza które po kontruderzeniu niemieckim opuszczają.

5 luty w Berlinie fiaskiem w kwestii politycznej kończą sie rokowania polsko ? niemieckie. Strona polska odrzuciła niemieckie warunki, nakazujące rozwiązanie Armii Wielkopolskiej, uznanie suwerennych praw Niemiec do Wielkopolski i zapłacenie przez stronę polską za szkody powstałe podczas walk. Uzgodniono pewne warunki rozejmu wojskowego Pomimo zerwania rozmów Ententa zaznaczyła, że obie strony gotowe są do pertraktacji pokojowych.

6 luty Drobne sukcesy Niemców na południe od Nakła. Trwają walki w okolicach Rawicza. Polacy utrzymują Miejską Górkę i Sarnotę.   Koniec rozmów w sprawie reprezentacji zaboru pruskiego w Sejmie Ustawodawczym. Biorąc pod uwagę, że Wielkopolska, Kujawy oraz Śląsk i Pomorze były nadal formalnie częścią Rzeszy, aby uniknąć reperkusji międzynarodowych zrezygnowano z przeprowadzenia planowanych wyborów, które miały wyłonić 126 posłów, dając prawo udziału w obradach 16 polskim reprezentantom z Reichstagu. Komisariat NRL zmienia Straż Ludową w formację wojskową drugiego rzutu.

7 luty Ciężkie walki w rejonie Kolna, które wielokrotnie przechodziło z rąk do rąk. Komisariat NRL mianował 122 byłych podoficerów cesarskiej armii niemieckiej na stopień podporucznika.

Naczelnik Józef Piłsudski wydał dekret oficjalnie dopuszczając 16 przedstawicieli zaboru pruskiego do obrad w Sejmie Ustawodawczy. Układy polsko- niemieckie zostają zerwane.

9 luty zatrzymanie niemieckiej ofensywy na pod Łomnicą w okolicach Trzciela. Działania w rejonie Inowrocławia i  na północ od Nakła.

10 luty W odpowiedzi na notę marszałka Focha Rzesza niemiecka nie uznaje polskich rządów na terenie poznańskiego. Nieskuteczna akcja niemiecka pod Rawiczem. Niemcy zajmują a później szybko tracą wsie Słupia, Stwolno, Zielona Wieś i Wydawy.

11 luty Komisariat NRL rozwiązał wszystkie rady miejskie, ustalając termin wyborów do nowych samorządów na 25 marca. Polacy ostrzeliwują Nakło. W rejonie Trzciela nieudane zajęcie przez polaków Miedzichowa. Niemcy atakują placówki pod Kargową.

12 luty Niemcy wsparci przez pociągi pancerne po ciężkich walkach w okolicach dworca zdobyli Babimost, równocześnie w wyniku silnego uderzenia zdobyli Kargową. Ich natarcie zostało zatrzymane pod Kopanicą. Rozpoczęła sie mobilizacja niemiecka na północ od  Noteci. Do Warszawy przybywa misja sojusznicza z Josephem Noulensem na czele.

13 luty Walki w rejonie Romanowa i Walkowic.  W Warszawie rozpoczyna się posiedzenie misji koalicyjnej z udziałem Wojciecha Korfantego który przedstawia sytuację w Poznańskim.

14 luty Początek rozmów o przedłużeniu rozejmu kończącego I wojnę światową z 11 listopada 1918r. Niemcy sprzeciwili się objęciu nim również frontu wielkopolskiego, jednak pod naciskiem Francji wyrazili ostatecznie zgodę. Niemieckie Naczelne Dowództwo zostało przeniesione do Kołobrzegu w ramach przygotowań do rzucenia  wszystkich dostępnych sił przeciw Wielkopolsce .

15 luty starcia pod Ligota w rejonie Ostrzeszowa. Ciężkie walki pod Wielkim Grójcem, który został utrzymany. Śmierć oficerów Moellenbrocka i Edmunda Krausego.

16 luty Akcja niemiecka na Kiekrzno pod Ostrzeszowem.

16 lutego zawarto rozejm w Trewirze, który wstrzymywał działania wojenne w Wielkopolsce. Nie oznaczało to formalnego włączenia tych ziem do Polski. Poznań formalnie wciąż był jeszcze w granicach Prus, w Wielkopolsce organizowano wybory do pruskiego sejmu i parlamentu Rzeszy. Niepodległość dla Wielkopolski i włączenie jej do Polski przyniósł układ podpisany 28 czerwca 1919 r. w Wersalu. Wielkopolanie wnosili do II Rzeczpospolitej dobrze rozwinięte gospodarczo ziemie oraz ? co ważne w 1919 r. znakomicie uzbrojoną i umundurowaną 120 tysięczną armię, z własnym lotnictwem, która odegrała ważną rolę w zwycięskiej dla Polski wojnie polsko-bolszewickiej z 1919-1921 r.

Pomimo rozejmu już 17 lutego Niemieckie rady Ludowe opowiedziały się przeciwko rozejmowi i opowiedziały się za dalszą walką z Polakami. Doszło do walk nad górną Notecią i pod Nową Wsią Zbąską, 18 lutego potyczka pod Rynarzewem, Polacy zdobyli pociąg pancerny. 19 luty - działania bojowe w okolicach Bydgoszczy, Nakła, Chodzieży i Kępna. Misja pokojowa wyznacza Poznań na miejsce dalszych rokowań. 20 luty,  Strzelanina na różnych odcinkach frontu. Gen, Charles Dupont w Warszawie obwinia Niemców o łamanie rozejmu.1 marca  misja aliancka przybywa do Poznania,

4 marca Komisariat NRL powołuje pod broń  roczniki 1895, 1896 i 1900.

5 marca misja aliancka rozpoczyna w Krzyżu rozmowy z Niemcami,

6 marca przeniesiono je do Poznania.

9 marca ochotnicza kompania powstańców ruszyła do Małopolski aby wziąć udział w walkach przeciw Ukraińcom okrążającym Lwów.

13 marca w wyniku sprzeciwu Niemców na utworzenie strefy zdemilitaryzowanej zerwano rokowania, wznowione

15 marca rokowania z Niemcami wznowiono, dokonany został też nowy podział wyzwolonych ziem na trzy okręgi wojskowe: północny, zachodni i południowy.

16 marca Niemcy znów łamią warunki rozejmu podejmując działania bojowe a 19 marca zrywają rokowania. Misja aliancka opuszcza Poznań.

20 marca zniesiono Ostmarkenzulage ? dodatki do pensji urzędników niemieckich pracujących na wschodzie, co miało zachęcić ich do osiedlania się w zaborze pruskim.

23 marca w Poznaniu przeprowadzono wybory do Rady Miejskiej w której zwyciężyła lista polska.

24 marca Komisariat NRL skierował do Rady Ministrów RP  wniosek o utworzeniu odrębnej administracji dla byłego zaboru pruskiego. Wojciech Korfanty nazwał ewentualne przystosowanie tych struktur do istniejących na pozostałych terenach kraju- do czego dążył rząd- "krokiem wstecz". Ostatecznie pod naciskiem Paderewskiego podjęto decyzję o zachowaniu przez Komisariat NRL pełni władzy na terenie byłego zaboru pruskiego aż do ustalenia granicy zachodniej i przyszłej autonomii  tych ziem (ostatecznie otrzymał ją jedynie Górny Śląsk) .

5 kwietnia Sejm Ustawodawczy uchwalił wybory uzupełniające w byłej Prowincji Poznańskiej w której ma być wyłonionych dalszych 42 posłów.

6 kwietnia marszałek Paul von Hindenburg opowiada się za prowadzeniem walk w Wielkopolsce.

9 kwietnia Komisariat NRL zarządził ośmiogodzinny dzień pracy w przemyśle i handlu.

10 kwietnia wychodzi rozporządzenie Komisariatu NRL o usunięciu niemieckojęzycznych napisów na urzędach, dworcach kolejowych i zmianie nazw ulic na polskie. Karą za złamanie przepisu były dwa lata więzienia i 10 000 marek polskich

16 kwietnia NRL postanowiła, że 3 maja będzie obchodzone jako święto państwowe

17 kwietnia armia Hallera rozpoczyna drogę do Polski przez Niemcy. Pierwszy transport oddziałów Hallera przybył przez Leszno do Kąkolewa.

24 kwietnia Komisariat NRL rozbudował Armię Wielkopolską powołując pod broń roczniki 1891, 1892, 1893, 1894, 1901.

7 maja następuje uroczyste otwarcie Uniwersytetu Poznańskiego, pod  nazwą Wszechnicy Piastowskiej, rektorem został prof. Heliodor Święcicki.

15 maja Komisariat NRL wprowadza język polski jako  jedyny język urzędowy,  język niemiecki pozostał językiem pomocniczym. Jednocześnie braki w kadrze urzędniczej sprawiły, że utrzymano język niemiecki w sądownictwie do 1920r

25 maja Armia Wielkopolska została podporządkowana Naczelnemu Dowództwu WP, przy zachowaniu jej odrębnej organizacji.

27 maja Zjazd w Kaliszu z udziałem Piłsudskiego, Dowbora ? Muśnickiego, Hallera i francuskiego generała Massenta wydał zarządzenie w sprawie przygotowania pogotowia strategicznego przeciw Niemcom. Dowódcami frontów zostają Haller, Dowbór ? Muśnicki i Massent.

30 maja Straż Ludową przekształcono w Obronę Krajową.

1 czerwca przeprowadzono wybory uzupełniające do Sejmu Ustawodawczego na terenach wyzwolonych przez powstanie.

2 czerwca narastające zagrożenie niemiecką kontrofensywą sprawiło, że Komisariat NRL wprowadził na terenach wszystkich podległych mu ziem stan wyjątkowy. W pasie 20 km od linii frontu władze cywilne zostały podporządkowane wojskowym, a kilka dni później wprowadzono karę śmierci za działanie na szkodę Armii Wielkopolskiej, lub na korzyść armii niemieckiej.

6 czerwca starcia bojowe w rejonie Bydgoszczy,

18 czerwca walki pod Rynarzewem.

23 czerwca Niemieckie Zgromadzenie Narodowe przyjęło w Weimarze warunki traktatu pokojowego. W Bydgoszczy i innych miastach trwają demonstracje antypolskie a dowództwo niemieckie opracowuje plany uderzenia na Polskę. Zwłaszcza na Poznańskie.

25 czerwca zniesiono pruską Komisję Kolonizacyjną w Poznaniu, Komisariat NRL interweniuje w Paryżu w sprawie prześladowań Polaków w Niemczech.

28 czerwca Traktat Wersalski przyznał Wielkopolskę (poza kilkoma skrawkami) Polsce.

31 czerwca Niemcy podpisały Traktat Wersalski ale już 1 lipca na froncie wielkopolskim dochodzi do  wymiany ognia artyleryjskiego. Tego samego dnia Komisariat NRL zniósł granicę celną z byłym Królestwem Polskim.

2 lipca Niemcy zabijają dwóch polskich oficerów pod Kąkolewem a 3  lipca ożywa działalność bojowa pod Rawiczem, Sarnotą i Miejską Górką.

9 lipca poza strefą przyfrontową zniesiono stan wyjątkowy.

10 lipca obraduje  rząd RP z udziałem całego Komisariatu NRL. Tematem jest  ustrój byłego zaboru pruskiego. Podjęto decyzję o utworzeniu Ministerstwa Byłej Dzielnicy Pruskiej.

1 sierpnia Sejm Ustawodawczy przegłosował ustawę "O tymczasowej organizacji zarządu byłej dzielnicy pruskiej" tworzącej Ministerstwo Byłej Dzielnicy Pruskiej i określającej proces stopniowej unifikacji Wielkopolski z resztą kraju.

11 sierpnia w Berlinie rokowania w sprawie rewindykacji ziem przyznanych traktatem pokojowym Polsce.

12 sierpnia weszła w życie ustawa Sejmu Ustawodawczego "O tymczasowej organizacji zarządu byłej dzielnicy pruskiej". Ministrem Byłej Dzielnicy Pruskiej został Władysław Seyda , 19 sierpnia rozwiązana zostaje NRL

28 sierpnia Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego wydało rozkaz dzienny nr 216 włączający Armię Wielkopolską w struktury WP i tworzący w Poznaniu Dowództwo Okręgu Korpusu VII  którego dowódcą zostaje gen Zygmunt Zieliński.

10 stycznia 1920r wejście w życie postanowień Traktatu Wersalskiego, na mocy którego oddziały z Wielkopolski miała przejąć pozostające w rękach niemieckich przyznane Polsce fragmenty Wielkopolski i Pomorze.

13 stycznia dowództwo frontu wielkopolskiego wydało rozkaz o rozpoczęciu przejmowania przyznanych ziem które rozpoczęło się 17 stycznia. 8 marca 1920r rozkazem gen. Dowbora - Muśnickiego zlikwidowano front wielkopolski.

BIBLIOGRAFIA

Jakubiak, Karolczak, Piechowiak, Pilarczyk, Polak, Rezler -Wydawnictwo  Poznańsie 1988

 

oprac.Sebastian "Mizer" Mizerski SGRH 3 Bastion Grolman